Ч.Дарвиннің эволюциялық ілімі

Ч. Дарвиннің эволюциялық ілімі қалыптасқанға дейінгі органикалық дүниенің қалыптасуы туралы көзқарастар. Тірі табиғаттың қалыптасуы туралы көзқарастар Ежелгі Үндістан, Қытай, Месопотамия елдерінің ғалымдары еңбектерінде б.э.д. II мыңжылдықтан байқалады. Ары қарай эволюциялық ойлардың қарқынды дамуына антикалық философтардың б.э.д. VII-I ғасырлардағы еңбектері үлкен әсер етті (Аристотель, Эмпедокл, Демокрит, Гераклит). Аристотель б.э.д. VII ғасырда тірі формалардың біртіндеп даму теориясын […]

Read More

Селекция негіздері

Селекция (латынша, selection – таңдау, іріктеу) – өсімдіктер сорттарын, жануарлардың қолтұқымдарын және микроорганизмдердің адамға қажетті белгілерімент құру әдістері туралы ғылым. Мәдени өсімдіктердің сорттары немесе жануарлардың қолтұқымдары дегеніміз – адамға қажетті құнды шаруашылық және морфофункционалдық тұқым қуалайтын белгілерінің жиынтығы. Селекцияның теориялық негізі болып генетика саналады. Селекция, сондай-ақ молекулалық биологияның, физиологияның, цитология және өзге биологиялық ғылымдардың жетістіктеріне […]

Read More

Цитоплазмалық тұқым қуалау

Тұқымқуалаушылықтың хромосомалық теориясы тұқым қуалау құбылысында басты рольді ядро және оның құрамында болатын хромосома атқаратындығын анықтап берді. Бірақ сонымен қатар генетиканың ғылым болып қалыптасуының алғашқы кезеңінің өзінде-ақ кейбір белгі қасиеттерінің тұқым қуалауы клеткадағы хромосомалық емес компоненттерге байланысты екендігін және оның Мендель заңдылықтарына бағынбайтындығын көрсететін деректер белгілі бола бастады. Сөйтіп, ядродан немесе хромосомадан тыс болатын гендер […]

Read More

Ботулизм қоздырғышы

Clostridium botulinum (латынша botulus — шұжық, колбаса) қоздырғышын 1896 жылы Ван — Эрменген ашқан. Оны көптеген адамның улануының себебі болған, шұжықтан бөліп алған. Морфологиясы Ботулизм қоздырғышы — шеттері жұмырланған таяқша, өлшемі 4 — 9 х 0,6 -1 мкм. Таяқшалар полиморфты: қысқа пішінді және ұзын жіпше тәрізді. Ботулизм қоздырғышы спора түзеді. Спорасы таяқшадан енділеу, сондықтан спорасымен […]

Read More

Адам ағзасының микрофлорасы

Адамның қалыпты микрофлорасы микро — және макроағзалардың даму кезінде қалыптасқан. Жеке ағзалар мен ағза қуыстарында тіршілік ететін микробты түрлердің жиынтығы биоценоз деп аталады. Биоценоздың бұзылуы, әсіресе ауру туындататын микроағзалардың ағзада пайда болуы аурудың дамуын туындатады. Адамның ұрығы жүктілік кезінде залалсызданған күйде болады. Босану барысында нәресте ағзасына ананың босану жолдары арқылы, ананың терісінен, қызметкерлер қолдарынан, қоршаған […]

Read More

Бактериялар туралы мәлімет

Бұл мәлімет бактериялар туралы жалпы ақпаратты қамтиды. Бактериялар — прокариотты біржасушалы ағзалар. Бактериялық жасушаның орташа өлшемі — 2-6 мкм. Белгілі бір түрге қатысты микроағзаларға тән болатын бактериялар жасушаларының көлемі мен пішіні түрлі факторлар әсерінен өзгеріске ұшырауы мүмкін (бактериялдық дақылдың жасына, тіршілік ортасына және сол сияқтыларға байланысты). Бұл құбылысты полиморфизм деп атайды. Пішіні жағынан бактериялардың жасушалары үш […]

Read More

Микроағзалардың генетикасы

Микроағзалардың белгілі сипаттарын көптеген ұрпақ бойында сақтау қабілетін тұқым куалау деп атайды. Тұқым куалау құбылысын зерттеу барысында түрлі факторлардың әсерінен әр келесі ұрпақ алдыңғы ұрпактан оны ерекшелендіретін сипаттарды қабылдай алатыны анықталған. Бұл қасиетті өзгергіштік деп атайды. Осылайша тұқым қуалау мен өзгергіштік өзара тығыз байланыста болады. Микроағзалардың тұқым қуалауын және өзгергіштігін зерттейтін гылымды генетика деп атайды (грек тіліндегі […]

Read More

Бактериофагтардың морфологиясы және ультрақұрылысы

Фагтар — бактериялар және бірқатар басқа да микроағзалардың вирустары. Белгілі жағдайларда олар өз қожайындарының лизисін (еруін) туындатады. Фаггардың әсері табиғатта байқалады және тәжірибеде қолданыс тапқан. Фагтарды ашу және зерттеу тарихы. 1898 жылы Н.Ф.Гамалея сібір күйдіргісі бациллаларының фильтраты осы микроағзалардың жаңадан егілген дақылдарының лизисін туындататынын көрсеткен. Ф. Туорт стафилококктардың ақ, мөлдір емес колониялары мөлдірленіп, жойылатынын және стафилококктарды […]

Read More