Физика — табиғаттың қасиеттері туралы ғылым

Жалпы физика ғылымы нені зерттейді? Физика табиғатта кездесетін құбылыстарды зерттеумен айналысады. Бұдан 350 жылдай бұрын зерттеудің ең тиімді физикалық әдісінің негізі қаланды. Ол негіз мынаған саяды: тәжірибеге сүйене отырып, табиғаттың сандық (математикалық) өрнекпен тұжырымдалатын заңдары іздестіріледі. Зацдардың ашылуы практикада тексеріледі. Физиканың алдында тұрған тәжірибелік (эксперименттік) міндеттер зерттеудің физикалық әдісінің ерекшеліктерін анықтайды. Сондықтан физика, ең алдымен, эксперименттік ғылым […]

Read More

Молекулалар қозғалысы. Броундық қозғалыс

Молекулалар мен атомдар өздерін қозғалыстары арқылы танытады. Молекулалы-кинетикалық теорияның негізгі қағидаларын айғақтайтын ең көрнекі құбылыс өздерің 7-сыныпта танысқан броундық қозғалыс пен диффузия құбылысы болып саналады. Сұйықтарда болатын бөлшектердің ретсіз қозғалысын алғаш рет ең қарапайым микроскоптың көмегімен 182 7 ж. ағылшын ботанигі Р. Броун бақылаған болатын. Өсімдіктің ішкі құрылысын микроскоппен қарастыра отырып, ол өсімдік шырынында жүзіп […]

Read More

Ерітінділердің концентрациясын өлшеу

Тоқыма өндірісінде қолданылатын ерітінділер (қышқылдар, сілтілер, ағартқыш заттектер, бояғыштар және т.б.) өздерінің қасиеттерінің алуан түрлілігімен ерекшеленеді, сондықтан олардың концентрациясынбақылау үшін әртүрлі өлшеу әдістеріне негізделген концентрация түрлендіргіштеріқолданылады. Кондуктометриялық түрлендіргіштер электролиттердің әлсіз су ерітінділерінің концентрациясынөлшеу үшін қолданылады. Олардың жұмыс істеу принципі электролиттің су ерітіндісінің үлестік электр өткізгіштігінің χ оның концентрациясыныңтәуелділігіне негізделген мұндағы η – ерітіндінің эквиваленттік концентрациясы, […]

Read More

Жарықтың интерференциясы

Жарықтың табиғаты. Жарықтың толқындық және корпускулалық теорияларының дамуы. Табиғатта әртүрлі жарық құбылыстары болып жатады. Мысалы, кемпірқосақ, таң шапағы, сабын көпіршігіне күн сәулесі түскенде байқалатын құлпырған қызыл-жасылды жолақтар, бетіне мұнай тамған көлшік судың көгілдір-күлгін түсі — осылардың бәрі жарық құбылыстары. Оптикалық құбылыстардың негізгі заңдары ерте заманнан-ақ белгілі. Мысалы, жарықтың түзу сызық бойымен таралуы және оның шағылу, сыну […]

Read More

Идеал газдардың молекула-кинетикалық теориясы

Идеал газдардың негізгі заңдары. Идеал газ деп молекулалар арасында өзара әсерлесу күштері болмайтын, жеке молекулалар көлемі ыдыс көлемімен салыстырғанда өте аз, тіпті оны еске алмауға да болатын және молекулалар арасындағы өзара соқтығысу абсолют серпімді болатын газдарды айтады. Молекула-кинетикалық теория ашылғанға дейін идеал газдар қасиетін сипаттайтын көптеген зандар болған. Бойль-Мариотт заңы. Газ күйіндегі заттардың меншікті көлемі болмайды. […]

Read More

Дыбыс толқындары

Ультрадыбыстар және оның практикада қолданылуы. Домбыраның ішегін тартып тұрып жіберіп қалыңыз. Ол дыбыс шығарады. Сонымен бірге ішектің тербеліп тұрғанын байқаймыз. Олай болса, дыбыс шығарып тұрған денені тербеліп тұрған дене деп қарастыруға болады. Яғни, механикалық тербеліс кезінде дене қоршаған ортаны (газ, сұйық және қатты дене) сығады және сиретеді. Жан-жаққа бірдей таралатын осы сығу және сиреу процесінің алмасып […]

Read More

Жаңылтпаш есептер

1. Дәлелдеу керек: 5 = 6. Мына сандардың теңбе-теңдігіне күмәндарың бар ма: 35 + 10-45 = 42 + 12 — 54? Тексеріңдер. Күмән жоқ. Теңдіктің екі жақ бөлігінен ортақ көбейткішті жақшаның сыртына шығарайық: 5(7 + 2 — 9) = 6(7 + +2-9). Бұған күмәніңіз бар ма? Жоқ. Өйткені қарапайым математикалық түрлендіру — ортақ көбейткішті жақша сыртына […]

Read More

Нөл саны туралы

Нөлдің ең алғашқы нышаны б.з.б. V ғасырда Вавилон математиктерінің алпыстық санау жүйесінде ерекше таңбамен (қосарланған сына тәрізді) бейнеленіп жазылған. Грек математиктері вавилондықтардың 60-тық санау жүйесін қабылдап алып, әлгі қос сынаның орнына өздерінің «ештеңе жоқ» — «Оуден» деген сөзінің алғашқы әрпі — «О-мен» белгілеп жазған. Осы белгіні үнді математиктері біздің заманымыздың V-VI ғасырларында қайта жаңғыртып, өздері ұсынған […]

Read More