Мемлекеттің экономикаға араласу шектері

Нарық экономикасы жағдайында мемлекеттің араласу шектері жайында айтсақ, алдымен еркін бəсеке нарығынан бастауға тиіспіз. Экономикада шаруашылық қызмет шексіз еркіндікке ие болса да, мемлекеттің экономикаға араласуы бойынша кем дегенде үш проблема бар. Біріншіден, нарық тетігі экономиканың дамуын қажетті қаржы көлемімен қамтамасыз етпейді, сондықтан да қаржы айналымымен мемлекет араласуы керек. Екіншіден, нарықтық қызмет барысында туындаған нарықтық тетік […]

Read More

Əр түрлі экономикалық жүйелердегі мемлекеттік қызметі

Материалдық немесе басқа да игіліктерді қалыптастырудағы өндірістік күштердің бірігуі – экономикалық жүйе деп аталады. Экономикалық жүйелер өзінің ерекшеліктеріне байланысты түрлі қалыпта болады жəне бір уақыт аралығында əртүрлі елдерде, əртүрлі формада болу мүмкін. Экономиканың жүйенің негізгі екі түрі бар: 1) ашық; 2) жабық немесе автократтық. Ашық экономикалық жүйе – халықаралық еңбек бөлінісінде жəне дүниежүзілік шаруашылық байланыстарға […]

Read More

Мемлекеттік реттеу тұжырымдамасын əзірлеу

Мемлекеттік реттеу ғылыми негізделген тұжырымдамасыз мүмкін емес. Экономиканы мемлекеттік реттеу тұжырымдамасы – бұл қоғамның шаруашылық қызметін үйлестірудің жоспарлы жəне нарықтық модельдерін ұтымды пайдалануда макроэкономикалық, құрылымдық-инвестициялық жəне сыртқы экономикалық саясаттарды жүзеге асыру бойынша тəжірибелік жəне тиімді бағыттарды əзірлеу. Тұжырымдаманы жүзеге асыруда келесілерді анықтау қажет: басымдық сұрақтарды; мемлекеттік реттеу міндеттерінің сипаты мен деңгейіне сəйкес келетін құралдар жиынын. […]

Read More

Экономиканы мемлекеттік реттеудің əдістері мен құралдары

Экономиканы мемлекеттік реттеудегі əдістер мен құралдарды таңдау кездейсоқ болмауы керек. Реттеу құралы экономиканың даму бағытына сəйкес анықталады. Əр елде экономикаға мемлекеттің əсер ету құралы бірдей болып келуі мүмкін. Дегенмен, əр елдегі саяси, экономикалық, əлеуметтік ерекшеліктер, мақсаттар мен міндеттердің əр түрлілігі экономиканы мемлекеттік реттеу құралдарын таңдау барысында əдістер мен құралдардың тиімділерін таңдауды талап етеді. Мемлекет өзінің […]

Read More

Экономиканы мемлекеттік реттеудің объектілері

Мемлекеттік реттеудің объектілеріне өндіріс жəне қызмет көрсетудің алғашқы буындарын, салаларды, аймақтарды, əлеуметтік-экономикалық үдерістерді жатқызады. Нарықтық тетік бұл объектілердің жұмыс істеп тұруын қанағаттандырарлықсыз қамтамасыз етеді, не тіпті қамтамасыз етпейді де. Ұлттық экономиканың тиімді қызмет атқаруы үшін мемлекет органдарының назары осы объектілерге бағытталуы тиіс. Экономиканы мемлекеттік реттеу объектілері міндеттерді шешу деңгейі бойынша ажыратылады: -салалар; -аймақтар; — фирмалар; […]

Read More

Нарықтық экономикадағы мемлекеттік реттеудің субъектілері

Экономиканы мемлекеттік реттеудің субъектілері болып мыналар танылады: — мемлекет; — мемлекеттік құрылым (ұлттық құқық нормаларымен бекітілген экономикалық, əлеуметтік жəне саяси-құқықтық қатынастар жүйесі); — конституциялық құрылым (Конституция арқылы қорғалатын экономикалық, əлеуметтік жəне саяси-құқықтық қатынастар жүйесі); — егемендік (биліктің үстемдігі, тəуелсіздігі); — мемлекеттік аппарат (Президент Əкімшілігі, Парламент, Үкімет, Конституциялық Кеңес, Жоғарғы сот, Орталық сайлау комиссиясы, Ұлттық Банк, […]

Read More

Мемлекеттің экономикалық саясатының тұжырымдамасы

Мемлекеттің экономикалық саясатын практикалық тұрғыдан қарастырғанда, бұл саясат мемлекеттің экономикалық реттеуді жүргізу бойынша нақты шаралар жүйесін жасаумен байланысты. «Экономиканы мемлекеттік реттеу» терминін қолданғанда «мемлекет-тік экономикалық саясат» (МЭС) термині көп кездеседі. Теориялық көзқарастан «МЭС-ты» кең ұғымда қарастыруға болады, өйткені оның құрамына экономиканы реттеу, мемлекеттің экономикаға араласпауы (экономикалық либерализм принциптері) енеді. Бірақ қазіргі кездегі нарықтық экономика шындықтарын есепке […]

Read More

Экономиканы мемлекеттік реттеудің мəні

Экономиканы мемлекеттік реттеудің мəні, қажеттілігі жəне факторлары Мемлекет дегеніміз – қоғамның саяси ұйымдастырылған түрі болып табылады. Оның негізгі міндеті – қалыптастырылған қоғамдық құрылымдарды қорғау жəне тəртіп сақтауды, адамдардың мінез-құлқына жəне қоғамға билік жүргізу арқылы жəне түрлі билік нұсқауларын қолдану арқылы реттеу болып табылады. Мемлекеттің негізгі белгілері: аумағы, ондағы бекітілген заң құқық-тары, бекітілген санкциялар нормаларының жүйесі […]

Read More