Қазақстандағы ислам мәдениеті

Қазақстандағы исламдық сәулет өнері. Ислам жазба мәдениетінің ескерткіштері Еліміздегі ислам сәулет өнері. Ислам тек сенімді білдіретін дін емес, сонымен қатар, өркениеттің де қайнар бұлағы. Қазақстанға территориясына ислам дінімен бірге мәдениеті де келді. Оңтүстік Қазақстан мен Жетісу өңірлерінде қалалар бой көтере бастады. Ал, қалалар кешенді құрылыстарымен ерекшеленеді. Сол құрылыстарға мешіт, медресе, рабат, кесене, кітапхана, монша құрылыстарын […]

Read More

Қазақстанда христиан дінінің таралуы

Қазақстандағы православие шіркеуі, католицизм, протестантизм Христиандықтың Қазақстан аумағына таралуы XVIII-XIX ғасырлар шамасына келеді. Бұл патша өкіметінің тұрғын халықты өздерінің ата-қонысынан ығыстырып, орыс шаруаларын жаппай қоныстандыру, яғни Қазақстанды отарландыру саясатымен байланысты болды. Патша өкіметі XIX ғасырдың орта тұсына дейін жергілікті халықты бағыныштылықта ұстауда ислам дін басыларын пайдалануға ұмтылды. Осы мақсатпен орыстардың иіріле қоныстанған жерлерінде шіркеулер салумен, […]

Read More

Қазақ халқының ою-өрнек өнері

Қазақ ою-өрнегінің теориясы және көркемдік мәдениеттегі ерекшелігі Ою-өрнек өнерінің қоғамда қалыптасуын, адамдардың эстетикалық және интеллектуалдық қоршаған ортадан алған жемісі деп қарастыруға болады. Ою-өрнектерді топтауда (классификация) дүниежүзіне ортақ формула жоқ. ХХ ғасырда Н. Могилянский: «Не подлежит сомнению, что ни в одной другой области, пожалуй не было построено столько априорных теорий, гипотез, высказаной сображений и разного рода […]

Read More

Көшпенділердің ежелгі діні

Көшпенділердің ежелгі діні тотемизм, анемизм, фетишизм және магиядағы танымдық мазмұн Алғашқы қауымдық құрылыста өмір сүрген көшпенділерде тотемизм, фетишизм, анимизм (лат. «анима» сөзі — жан, рух дегенді білдіреді) діндері қалыптасты. Көшпенділердің дүниетанымында тотемизм (кие), магия (дуа), фетишизм (қасиет), анимизм (рух) діни сана дамуының алғашқы сатысы болып саналады. Адам санасында «рух» пен «жан» деген сөздер мағынасы жағынан […]

Read More

Сақтардың мәдениеті

Сақтардың (скиф) рухани мәдениетіндегі рәміздік ұғымдар Этномәдениетте көшпенділердің архетипін, ділі (менталитет) мен тарихын және ұлттық рухани құндылықтардың сабақтастығын жан-жақты зерттеп, көшпенділердің мәдениетін тұтас көрсетеміз. Еліміз егемендік алғалы бері көшпенділердің мәдени мәселелеріне қоғамда қызығушылық артты. Сондай-ақ бүгінгі күнге дейін Европа, Ресей ғалымдарының арасында сыңаржақты жаңсақ пайымдаулар ғылымда теріс пікірлер туғызды. Сондықтан көшпенділердің мәдениетін, тарихын, салт-дәстүрі мен […]

Read More

Ежелгі көшпенділердің нәсілдік белгілері

Ежелгі көшпенділердің нәсілдік белгілері мен өмір сүрген территориялары Мәдениеттегі антропология қоғамдағы адам болмысы мен табиғаттың барлық тұстарын қамтиды. Сондықтан көшпенділердің мәдениетін зерттегенде ең бастысы, өмір сүрген табиғи ортасы мен аймақтарынан бастаймыз. Сақ (скиф) одақтары б.з.б. Орта Азия, Тянь-Шаньнің шығысы мен Моңғолия даласынан бастап, Қытайдың солтүстігіндегі Ордосқа дейінгі аймақты алып жатты. Орта Азия, Солтүстік Қара теңіз, […]

Read More

«Қозы Көрпеш — Баян сұлу» жырының сипаты

«Қозы Көрпеш — Баян сұлу» жырының архаикалық сипаты Қазақ халқының даңқты ғашықтық жыры — «Қозы Көрпеш — Баян сұлудың» шығу тегі, тарихы және көркемдік шындығы, айтушылары, вариант-нұсқалары, жинаушылары, поэзиялық ерекшеліктері т.б. жөнінде зерттеулер бірнеше ғасыр бойында жүргізіліп келеді. Бұл жырдың көп қырлы сипаты мамандарға ғана емес, жалпы оқушы жұртшылыққа да танымал. «Қозы Көрпеш — Баян […]

Read More

Орхон ескерткіштері және эпикалық дәстүр

Орхон ескерткіштерінің ең көрнектілері: Күлтегін, Білге қаған, Тоныкөк жазуларында, түркі аңыз, дастандарында жиі кездесетін сарындардың орын алғаны назар аударарлық болып көрінеді. Сол сарындардың кейбіреулері төмендегіше. Мифтік, эпикалық уақыт пен кеңістік. «Күлтегін» жазуындағы «Жоғарыда көк тәңірі, төменде қара жер жаралғанда екеуінің арасында адам баласын басқаруға ата-баба жаралды. Бумын каған, Істеми каған отырған, түркі халқы елін, заңын […]

Read More