Загрузка...

Қазіргі уақытта жануарлар өлекселерін жоюдың төрт әдісі колданылады: 1) ветеринарлық-санитарлық пайдаға асыру зауыттарында өңдеу; 2) өртеу; 3) биотермиялық шұңқырларда жою; 4) өлексе қорымдарына көму. Медициналық-ветеринарлық тұрғыдан ең қауіпсіз әpi тиімді әдіс – ветеринарлық-санитарлық пайдаға асыру зауыттарында өлекселер мен шығынға шыққан жануар тeктi шикізаттарды өңдеу болып табылады. Ветеринарлық-санитарлық зауыттары жоқ жерлерде жануар өлекселерін өртейді, биотермиялық шұңқырларда жояды, не өлексе қорымдарына көмеді. Ветеринарлық-санитарлық ережелер негізінде аса қауіпті індеттер кезінде (ciбір жарасы, қарасан, ipi қара мал обасы, маңқа, т.б.) өлекселерді арнайы өлексе өртегіш пештерде , не шұңқырларда өртейді.Мұндай пештер ipi ветеринарлық зертханаларда және көптеген шаруашылықта бар. Дала жағдайларында өлекселерді табиғи тартымы бар шұңқырларда өртейді. Шұңқыр түбінe ағаштар салынады, оның үстінe өлексені салады да, мұнай, май, солярка, бензин құйып өртейді. Ipi жануарлардың өлекселерін өртеу үшін айқыш тәрізді етіліп ұзындығы 2,6 м, eнi 0,6 м, 0,5 м eкi ор қазылады.

Орды рельс, не бөренелермен жабады, оған өлексені салады, жанар май құйып, от қояды. Шамамен 1,25  ағаш пен 10 кг жағармай керек.

Биотермиялық шұңқырларда (Беккер шұңқыры, т.б.) өлекселер жоғары температура (65-70оС) әсерiмен жойылады, бұл температура термофильді жылу сүйгіш бактериялар тіршілік ету салдарынан туындалады. 40 күн аралығында өлекселер спора түзeтін патогенді микробтардан да олардың өсіп-өніп вегетативті түрге ауысуының арқасында жойылады.

Өлекселерді жануарлар бейіттеріне көму — айтарлықтай жаңа, алайда қауіпсіз емес жою әдісі, өйткені топырақта көптеген аурулардың қоздырғыштары тіршілік ету қабілетін ұзақ уақыт сақтай алады. Шұңқырдың тереңдігін 2 м-ден кем еместей етіп қазады, ал үстінe шұңқыр шеттерінен 0,5 м биіктікте топырақ үйіледі. Өлексе жатқан жер қабатын өлексемен қоса көмеді.

Барлық жағдайларда өлекселерді қатаң ветеринарлық-санитарлық қадағалаулар жасай отырып жояды.

Жануарлар өлекселерін жару әдістері

Жануарлар өлекселерін жарудың үш әдісі ойластырылған: ағзаларды жеке-жеке алып шығу әдісі, эвисцерация және жартылай бөлшектеу әдісі.

Ағзаларды жеке-жеке алып шығу әдісі (ойлап шығарған Р. Вирхов). Алдын ала қарағаннан кейін         ағзаларды анатомиялық-физиологиялық жалғамдарын және патологиялық өзгерістерді ескере отырып шығарады да, жеке-жеке зерттейді. Әдіс жеңіл орындалады, алайда ағзалардың өзара байланысы мен олардың патологиялық өзгерістері бұзылады.

Эвисцерация әдісі (лат. eviscerare —ішкілерін алу) — бас, мойын, кеуде, құрсақ және жамбас қуысы ағзаларын кешенді түрде шығару (Г.В. Шор ойлап шығарған). Бұл әдіс ағзаларды, олардың арасындағы анатомиялық-физиологиялық жалғамдарды бұзбай зерттеуге мүмкіндік береді. Оны кішігірім, қысқа ішекті жануарлардың өлекселерін жарғанда қолданады (ит, тepici бағалы аңдар, мысықтар, т.б.).

Жартылай бөлшектеу әдісін анатомиялық-физиологиялық ерекшеліктерді ескере отырып өткізеді. Бұл әдіс ағзалар кешендерін зерттеуге мүмкіндік береді: тіл, мойын мен кеуде қуысы ағзалары, бауыр, он eкi ішек пен қарын асты бeзі, тоқ және ащы ішек, несеп-жыныс ағзалары, т.б.

Баяндалған зерттеу әдістері түрлі жануар түрлері мен жас аралықтарының анатомиялық-физиологиялық ерекшеліктерін, ауру сипатын және патологиялық-анатомиялық зерттеу мәселелерін ескере отырып қолданады, алайда барлық жағдайларда әрбір ағзаны толығымен және жан-жақты зерттеуге тырысады.

Толық емес (жартылай) жару зерттеуші қандай да бір себептер бойынша өлeкceнi толық зерттей алмаған жағдайда колданылады. Жануар патологиялықанатомиялық ұйымдастыру және өткізу кeзінде жұмыстың төмендегідей нақты тәpтібi мен кезектілігін ұсынылады:

1.Tipкey, өмip cүpyi жағдайының деректері жайлы анамнездер жинау (anamnesis vitae), ауру тарихы және жануар өлімі (anamnesis тorbi) жайлы мәліметтер.

  1. Сыртқы қарау. Сыртқы қарауды өткізу кезінде мынаған коңіл аударады:

а) тану белгілері;

ә) өлгеннен кейінгі (өлекселік) өзгерістер, табиғи саңылаулар мен көpiнетін кілегейлі қабықтардың жағдайлары;

б) тepi мен оның өсінділері (жүн, мүйіз, тұяқ, тырнақтар);

в) тepi асты клечаткасы (шел — тepiнi сылып алғаннан соң);

г) сүт бeзі мен сыртқы жыныс ағзалары;

г) беткейлік (санатикалық) лимфа түйіндері (жақ асты, жұтқыншақтан тыс, беткейлік мойын, тізe үcтi, сыртқы шап, т.б.);

д) қаңкалық бұлшық еттер;

е) сүйек пен сүйек майы, сіңірлер, жалғамдар мен буындар.

  1. 3. Ішкі қарау мыналарды қарастырады:
  • дененің табиғи қуыстарын жарып, қарау — құрсақ (диафрагманың жоғарғы шатырын анықтау) және плевра, көкбауыр (талақ) мен шажырқайды алып шығу және оларды зерттеу;
  • асқазан, он eкi ішек, тоқ және ащы ішектерді алып шығу;
  • бауыр мен қарын асты бeзін алып шығу;
  • құрсақ колқасы мен алдыңғы артерияны (жылқыларда) жару;
  • тоқ ішекті алып тастау;
  • бүйректер (кішігірім жануарларда несеп жолдары және қуық пен қоса) мен бүйрек үcтi бeзін алып шығу;
  • жамбас қуысын жару және ондағы ағзаларды алып шығу;
  • ауыз қуысын, мойынды, кеуде қуыстарын жару және олардан ағзаларды алып шығу.

Қарау, жару және алынған ағзаларды зерттеу: жүректі, қолқа мен өкпе артерияларын, тілді,          миндалиналарды, жұтқыншақты, өңешті(өңешті кейін бөліктеп алу), бронхиалды және ортаңғы лимфа түйіндерін таңдайды, кеңірдекті, бронхыларды және өкпені,       бауыр мен қарын асты бeзін, бүйректер мен бүйрек үcтi бездерін, қынапты, жатырды және аналық жыныс бездерін ( ірі жануарларда қуықпен қоса).

Бас қаңқасын жару, миды алып шығу және оны зерттеу: мұрын қуысын, жанама бас қаңқасы қуыстарын жару, омыртқалар жотасын жару, жұлынды алып шығу және оны зерттеу, асқазанды, тоқ және ащы ішектерді қарау, жару және зерттеу, патологиялық-анатомиялық диагноз бен қорытындылар құрастыру.

Жару қажет болған жағдайларда қосымша зертханалық зерттеулер үшін (гистологиялық, микробиологиялық, химиялық, т.б.) патологиялық материалдар алынады.

Прозектор түрлі жануарлардың және жас аралықтарының анатомиялық-физиологиялық жару мақсатына, ауру тәнi мен қлімнің анық-қанығына жету тәрізді жағдайларға байланысты жару жоспарын өзгерте алады.

Мысалы, өлім тудырушы жарақаттар кезінде ең алдымен зақымдалған ағзаларды зерттейді, ішек жылжуында оның зақымдалған бөліктерін зертттейді, т.с.с.

Сонымен катар, жаруды өткізу ыңғайлылығы да ескеріледі, мысалы сепсис тұрғысындағы аурулар емес екендігіне көз жеткізу үшін және қанмен толуы өзгерістepiн анықтау үшін көк бауыр мен жүректі алдымен жарады, жару алаңын ластамас үшін асқазан мен ішек ең соңынан жарылады.

Тіркеу деректері мен анамнез. Жануар өлексесін жармас бұрын тіркеуден өткізіп, анамнездік деректер жинақталады, бұл үшін жолдамалық құжаттар мен ауру тарихы колданылады. Олексенің қай жерден түcкeнi, жануар иесі, азыктандырудың мән-жайы, шаруашылықта ұсталу жағдайы анықталады. Жануардың қашан және қандай белгілермен (не қандай диагнозбен) ауырғандығы, ауру ағымының өтуі, жануарға көpceтілген емдік жәрдем түрі, оның қашан өлгендігі, шаруашылықта осындай ауру белгілерінің, не өзге өлім-жітім жағдайларының бар-жоқтығы айқындалады. Содан кейін сібір жарасын жоққа шығару үшін қанның бактереологиялық зepттeyiн жүргізеді. Ciбір жарасының iшeктiк түрінде жануарлардың ciбір жарасына тән сепсис байқалуына дейін ас қорыту торабы іш қатуынан (метеоризм) өлулері мүмкін eкeнін, сондықтан шеткері қан жағындыларын зерттеу нәтижелері кepi болуы мүмкін екендігін ескеру қажет. Ciбір жарасына күдік туған жағдайда абайлап құрсақ қуысын жарады да, көк бауыр мен тоқ ішек бөліктерін қарайды, осы жерлерде көбінe ciбір жарасына тән өзгepicтep байқалады.

Сыртқы қарау. Өлексені жалпы қарау және жануардың тану белгілерін анықтау, өлгеннен кейінгі (өлекселік) өзгерістерді байқау, дәрежесін анықтау және арнайы бөлім — табиғи саңылаулардың, көpiнетін кілегейлі қабықтардың, тepi мен оның   өсінділерінің, аналықтарда сүт безінің, аталықтарда сыртқы жыныс ағзаларының, тipeк қозғалыс аппараты мен санитарлық лимфа түйінділерінің, яғни патологиялық-анатомиялық (өмip cүpyi кезіндегі) өзгерістердің өлeкceнi жаруына дейінгі айқындау зерттеулері өткізіледі.

Өлeкceнi жалпы қарау және жануардың тану белгілері. Қайтымсыз өлім, табиғи (физиологиялық) және уақытынан бұрынғы (патологиялық) өлім. Алдымен өлім туу себебін анықтайды. Өлім — барлық өмip процестерінің қайтымсыз тоқталуы. Өлім процесі (патогенез) шартты түрде үш кезеңге бөледі:       агония — жанталасу, клиникалық (қайтымды) өлім, биологиялық (қайтымсыз) өлім. Өлім туу себебін (клиникалық) алғашқы (клиникалық) белгілеріне қарап тіркейді: орталық жүйке жүйесі қызметінің, өкпе мен жүрек қызметінің тоқталуы (Биш үшбұрышы). Биологиялық өлім тууының нақты кепілдемесі болып өлекселік белгілердің байқалуы табылады.

Тану белгілеріне түрi, тұқымы, жынысы, жасы, түсi, ерекше белгілері, дене құрылым ерекшеліктері (дұрыс, пропорционалды) жатады. Егер дене құрылымы бұрыс, пропорционалды емес, анатомиялық ақаулары бар болса, олардың қалай білінетіні анықталынады: арқасы, қарны, түci, аяқ-қол, құйрық, бастарының қисайғандығы, кеуде кабырғасы мен қарын пішінінің өзгеруі, шаруашылық-пайдалы белгілерінің даму дәрежесі, қоңдылық дәрежесі. Соңғысы тepiнi алмай тұрып және алған соң тepi асты майы мен бұлшық еттерінің жағдайы бойынша анықталады. Ол жақсы (бұлшық ет топтары дөңгеленген, әзер байқалады), орташа (бұлшық ет топтары бедерленіп білінген), нашар (қабырғалары көрінеді, шоңданай шығып тұрады, т.б.) болуы мүмкін. Май түci аталынады: егде және жүдеу жануарлар майы сары не сарғыш қоңыр түсті. Қажеттi жағдайларда өлексенің салмағын дәл анықтау үшін таразылап өлшейді де, дене көлемдерін анықтайды.

Өлексе архитектурасы деп оның дене пішінінің құрсақ аймағы шертуі, тiк ішектің қабыну белгілерінсіз, яғни кілегейлі қабығында iciну мен қанталаусыз, шығуы салдарынан шеткері ағзалардың жан-жаққа өздігінен жазылуы кезіндегі өзгерістерді атайды.

Өлексенің жекеленген беткейлігі бөліктерін зерттеу. Табиғи саңылауларды зерттеген кездегі (көз, ауыз, құлақ, анус, сыртқы жыныс ағзалары) мынаған назар аударылады: олар жабық па, әлде үңірейген бе, бөлінділер бар ма (егер болса, олардың мөлшерін, түсін, иісін, қоюлығын анықтайды). Көpiнетін кілегей қабықтарды қарап зерттейді. Олардың қандай түсте екендігін айырады (бозғылт қызыл, қызғылт, сарғыш, т.б.), ісігі, қандай да бір ақаулар, зақымдаулар, қанталаулардың бар-жоқтығын анықтайды. Tepi мен оның өсінділерін қарау жүн жамылғысының сыртқы түрiн анықтауға мүмкіндік береді (жылтыр, ұйпаланған, беку беріктігі): тepi жағдайын (эластикалық, дөрекі), түciн, қалыңдығын, ылғалдылығын, өзгерістерін (жарашықтар, соғылулар, өліеттенулер, ойық жаралар, гиперемия, қанталаулар, бөртпелер, инфильтраттар, абсцесстер, т.б.) байқауға мүмкіндіктер жасайды. Tepi өзгеруі, маңқа, оба, шошқа тілмесі, шешек, некробактериоз, паразитарлық және саңырауқұлақтық , т.б. ауруларында ауруды анықтаүшьтлықтың маңызы зор. Tipi кезіндегі өзгерістерді атап айтқанда, жаралар, кесінділерді өлгеннен кейінгі кесінді тepi зақымдауларынан, қанталауларынан не маңындағы тіндердің қабыну инфильтраттарынан айыра білу қажет. Терінің сыртқы қарап зерттеyiн аяқтау кезінде тәжді, тұяқ аралық саңылау тepiciн, тұяқ пен тырнақтарды зерттейді. Өзгерістер тәнін, пішіні өзгертілерін анықтайды. Tepiнi толығырақ зерттеуді оны сылып алған соң орындайды. Ботулизм, қой бродзоты, құтыру, қатерлі iciк, маңқа, мелиоидоз (жалған маңқа), індетті жылқы лимфангоидты, қой, eшкi, шошқа шешектері қой энтеротоксимиясы, ipi қара малдың қарасаны ауруларыкезінде тepiнi алуға тыйым салынатынын есте ұстау қажет.

Tepiнi сылып алу. Tepiнi алу үшін секциялық пышақпен төменгі жақ шетінен мойынның төменгі бөлігі, кеуде, құрсақ маңы (аналықтарында сүт бeзі eкi жағы нан айналып, аталықтарында аталық мүше мен үшаны, жаңа туғандарда кіндікті айналып), шап пен артқы теciккe көлденең кесінді жасалады. Сосын осы кесіндіге əр аяқтың медиальдік (iшкi) беткейінен кесінділер өткізіледі. Тұсау буындары маңдарында және ауыз шеттерінің артында дөңгеленген кесінділер жасалады. Tepiнi сылуды бастан бастайды. Оны epiннен, көзден, ipiқарамалда мүйіз негіздерінен бөлектейді. Құлаққалқандарынтерімен қосаалады. Сосынтеріні тіндерлентартыпотырып, оны мойын, кеуде, алдыңғыжәнеартқыаяқтар, арқа маңдарындабөлектейді. Құйрықтытеріменқоса 3,4-құйрықомыртқалары деңгейінде кесіп алады. Tepiнi алу кезінде оныңжағдайына, тамырларыныңқанғатолуына, ал шошқалардақанталауорында-ры, ойықжаралар, iciктер,т.б. болуына назар аударылады. Зақымдалғантepiорындарынсол  күйінде калдырады. Tepiнi алғансоңтеpiастыклечаткасынқарап зерттейді,майлылығын бағалайды (майлылануы, cipiқабататрофиясыceмуi, т.б,), түсін анықтайды (бозғылт, қызыл, сарғыш, т.б.), тамыртолғандығын, қанталауларды, ақымдалғандығын, т.б. айырады. Tepiастыклечаткасыныңқұрғақтығыөлексеэксикозына (сусыздану)меңзейді.Тері асты клетчаткасының өзгеріске ұшыраған бөліктерін тиісті тері беткейлерімен салыстырады. Содан соң беткейлік соматикалық лимфа түйіндері (жақ асты, жұтқыншақтан тыс, беткейлік мойын, тізе үсті,, сыртқы шап, желін үсті, т.б) зерттеледі. Олардың көлемі, түсі, пішіні, кескен жердегі бедері, өзгеріс тіндері( гипермиялануы, қанталауы, гиперплазиясы, ісікті өсінділер, өліеттену ошақтары, т.б) анықталады.

Сілекей бездері осы тəртіпте зерттеледі. Аналықтарда сүт безі, ал аталықтарда жыныс мүшесі мен ендері зерттеледі. Сүт безін қарап зерттеу кезінде оның түсіне, көлеміне, тығыздығына көңіл бөлінеді. Жекелеген бөліктерін, сүт құтысы емізекшелерін сагитальды етіп кескен соң түсі мен бөлінді сипаттарын анықтайды. Мүмкін делінген сүт безі қабынулық өзгерістеріне, дəнекер тіндік май жəне майлы өсінділенулерге, строманың склероздық тығыздалуларына көңіл бөледі. Патология процесі жайылу деңгейін анықтау қажет болса, ендерді несеп-жыныс жүйелерінің өзге ағзаларымен қоса алып шығады, не ен бауын кесіп алып, ендерді жекелеген 1-2 см қалыңдықтағы қатаршалар түрінде кескілеп зерттейді. Өгіздерде пішу жаоасының кейпіне не тыртықтануларға( ботримикоз, тамыр тромбоздары) назар аударылады.

Жыныс мүшесін қарау кезінде ұма қапшығы жағдайы мен құрамын айқындайды, жыныс мүшесін құрсақ қабырғасынан бөлектеп, оны артқы шонданай қиығы тұсында кесіп алады не өлекседен бөлмей артқа ысырып тастайды. Сосын оны жамбас ағзаларымен қоса алады. Кейіннен несеп жолын вентралды( төменгі) жағынан жыра кесіп, мүшені көлденеңінен 1-2 см қатпаршалар түрінде кесіп алады. Қаңқа бұлшық еттерінің даму дəрежесін, пішінін, түсін, құрылым бедерлерін, құрғақтылығын не ылғалдылығын, қанталаулар, қабыну не өлі еттену бар-жоқтығын анықтайды. Шайнау, иық белдеуі, шоқтық, арқа, сан бұлшық еттеріне аса назар аударады.

Сіңірер, сүйектер, аяқ буындары, омыртқалар мен қабырғаларды қарау, пальпациялау, пішіндерін анықтау, көлемін, тығыздығын байқау түрінде, ал өзгерістер болса пішіні өзгеруі, зақымдалу орындарын кесіп, аралап, жағдайларын, шеміршек, сүйек тіндерін, сүйек майларын ( қызыл жəне сары зат қатынастары) зерттейді.

Ішкі қарау. Ішкі қарауға қуыстар мен ағзалар зерттеулері жатады. Дене қуыстарын жарар алдында өлексеге тиісті қажетті түрде орналастырылады. Ірі жануарлар өлекселерін бүйіріне не жартылай бүйіріне сол жағынан(ірі қара мал), не оң жағынан (жылқы) жатқызып жарады.

Кішігірім жануар (шошқа, қой, бұзау, ит, т.б) өлекселерін арқасына жатқызып жарады. Өлекселерді жарғанда алдымен ағзалар, қуыс құрамы мен жамылғылар жағдайларына, содан ағзаларды алған соң – пішініне, көлеміне, тығыздығына, түсіне, беткей бедерлеріне, кей жағдайларда иісіне көңіл бөлінеді. Ішкі қараудан кейін паренхиматозды ағзаны секциялық пышақпен шеткері нүктелі аралықтарында, дөңес жағынан ұзындығы бойынша бөліктері арасындағы, жолдамдарды сақтай отырып кеседі де, кесінді беткейіне көңіл беткейіне көңіл бөлініп отырады. Пышақ сабын алақанда толығымен қысып, бас бармақпен не сұқ саусақпен пышақ үстін басып ұстайды. Кесіндіні біркелкі, бірте-бірте ұзарта отырып( аралағанда үйкелемей), ағзаға аса қысым жасамай орындау қажет. Кесіндіні солдан оңға және төмен бағытта жасайды. Әдетте бірнеше параллельді кесінділер жасалып, ағзаны 1-2 см қалыңдықтағы қатпаршаларға бөледі.

Ағзаларды сылып кесу үшін скальпель(оны қалам тәрізді ұстайды) мен қайшылар қолданылады. Қуысты ағзаларды жарған кезде түйме басты не ішек қайшыларының доғал (үшкір емес) бастарын қуысқа бағыттайды. Абсцесстер, қанталаулар, тыртықтар, өзекті тесіктер мен жараларды зақымдалған ағзаларды алып шыққан соң зерттейді. Зертханалық зерттеулер үшін ағза кесінділері ( не толық ағзалар) алынады. Материалды қарап алу жуусыз-ақ орындалады. Сумен жуылған ағза не оның кесінді бөлшектері микроскоппен зерттеу үшін жарамсыз, өйткені су, әсіресе жылы су, гемолиз бен ағза түсінің өзгеруін тудырады. Сондай-ақ ағза беткейін сүртуге болмайды. Жағындылар мен жалқаяқты құрғақ пышақтың арқауымен алады. Ішкі қарауды құрсақ, жамбас және кеуде қуыстарын кезегімен жарып қараудан бастайды. Сосын ағзаларды алып зерттейді. Құрсақ қуысын жарар алдында прозектор өлексенің оң жағынан (өлексе басы одан сол жаққа орнығуы тиіс), көмекшісі қарсы жағынан орнығады. Жарық үстінен және сол жағынан түсуі керек.

Өлексе бүйіріне орнықтырылған кезде құрсақ қуысын жару семсер тәрізід өсінділерден шат жалғамына шейін ақ жолдан 2-3 саусақ жоғары алып орындайды.

Арқасына жатқызылған өлекседе кесіндіні ақ жол бойымен жасайды. Семсер тәрізді өсінді тұсында құрсақ қабырғасын құрсақ пердесіне шейін теседі. Құрсақ пердесін саусақтармен теседі. Құрсақ пердесін саусақтармен теседі, не сол қолдың сұқ және ортаңғы саусақтарын енгізіп, айыр тәрізід саусақ аралығымен кесіп ашады. Кейде құрсақ пердесі ішектер қысымынан өздігінен ашылады. Пышақтың жүзін құрсақ қуысына енгізуге болмайды, өйткені ағзалар зақымдалады. Зақымдалу байқалған жағдайда оны қысқаш көмегімен ұстап, жіппен түйін салынады. Құрсақ қабырғасынының екінші кесіндісін семсер тәрізді өсіндіден қабырға астымен омыртқаларға дейін, үнемі құрсақ қуысына жиылған сұйықтарды жинақтай отырып, жасайды.

Өлексе арқасы жағдайында орналасқанда көлденең кесінділерді кіндік артында, тура кесінділер шетінен бастап, оған перпендикулярлы, белдеме омыртқаларына алақан адым жетпей (құрсақ қуысынан сұйықтықтар ағуымен ішектер жылжып түсуін болдырмас үшін ) орындайды. Пайда болған алдыңғы екі қиұымды кеуде қабырғасына ысырып тастайды, не қабырға астымен кесіп алады. Жаңа туғандардан құрсақ қабырғасының бөлігін кіндікті айналдыра кеседі, оның қиқымы кіндік және оның тамырларымен бірге алынады.

Егер құрсақ қабырғасының ішкі ағзаларымен жалғамдары болса, оларды абайлап пышақмен не қолмен үзеді, кейде тиіспей құрсақ қабырғасы қиқымымен бірге қалдырады. Құрсақ қуысын қарап зерттеу үшін шажырқайды алу қажет.

Құрсақ қуысын қарау кезінде оның сүйек құрамын өлшегіш ыдысқа кесінді жасау барысында жинайды, не өлшеуіш қасық көмегімен қалқып алып, мөлшерін, түсін, мөлдірлігін, қоюлығын, қалқымаларын (азықтық, нәжістік, қан ұйындылары) иісін анықтайды.

Жануар өлген сәтте құрсақ қуысында 20-30 мл-ден аспайтын сарғыш түсті, мөлдір сұйықтық болады, ал одан кейін өлгеннен кейінгі транссудат (ірі қара малда 1 л-ге дейін) жинақталады, ол бозғылт қызылдан қоңыр қызыл түске дейінгі реңде болады. Бұл сұйықта фибрин, эритроцит, қойыртпақтары жоқ, құрсақта өмірлік патологиялық өзгерістер болмайды (шемен мен периотонит кезіндегі жалқаяқпен салыстырғанда). Сосын сірі жамылғылар жағдайлары анықталады(түсі, жылтырлығы, жылтырау мен мөлдірлігі, ылғалдылығы, қанға толуы, т.б). Жаңа туғандардың кіндігі, кіндік артериялары мен көк тамырлары түйме басты қайшымен кесіліп, зерттеледі. Қалыпты жағдайда оларға ұйыған қоңыр қызыл қан болады. Кіндік сепсисі кезінде кіндіктің қабынып өзгерулері, жергілікті не жалпы жабысқақ перитониттер байқалады. Құрсақ қуысынан кейде шіру не асқазан мен ішек жыртылуларына орай газдар бөлінеді. Газдарда өзіндік шірік иісі, сарымсақ иісі (мырышпен улану), миндаль иісі(циан қосындыларымен улану) не көкеністер иісі (қант ауруы) болады.

Диафрагма төбесі биіктігін анықтау үшін бірінші қабырғадан соңғысына дейін кеуде сүйегі шеміршектерінің қабырғалар мен жалғасқан жерінен шамалап кесінді жасалады. Сосын қолды құрсақ қолды қуысына енгізіп, диафрагманың жоғарғы ұшымен кеуде қабырғасын саусақпен басады. Диафрагме 5,6 – қабырғалар деңгейінде орналасады.

Кеуде қуысын жарған кезде диафрагманің оң және сол жарты айналымын оның қабырға доғасына бекіген тұсындағы семсер тәрізді өсіндіден омыртқаларына дейін кеседі.

Кеуде тұсының сол жақ (жылқыларда) және оң жақ (ірі қара малда) жартысын алып тастау үшін арқадан бір алақан төмен болып, соңғы қабырғаны біріншісінің ортасына дейін барлық жұмсақ тіндерді кеседі. Осы жолмен барлық қабырғаларды аралап кеседі де, кеуде қабырғасын вентральді бағытта шеміршектері сынғанша қайырады. Кішігірім жануарларда өлексе арқа жақтарында болғанда кеуде сүйегі алынады, бұл үшін кеуде сүйегінің екі шетінен қабырғалармен шеміршектерді кесіп аралап бөледі. Осы кезде абайлап (жармай) жүрек қапшығын кеуде жалғамы мен кеуде сүйегінен бөлектейді. Сыну жолымен жұмсақ тіндерді кесіп, кеуденің жартысын, жүрек қапшығын абайлап алып шығады. Өлексе арқасына жатқан жағдайда кеуде жанасқан қабырғалар мен шеміршектерді екі жағынан аралап кесіп, барлық кеуде сүйегін алып тастайды.

Пневмоторакс күйде болған жағдайда жару алдында тиісті жағынан бұлшық еттер мен тері бөлігін сылып алады да, қалта іспетті орын жасап, оған су құяды, су астында қабырға аралық тіндерді кеседі. Суда көпіршектер байқалса, ауа бар екендігінің белгісі болып табылады.

Қарау және қол енгізу арқылы жалғамдар болуын тексереді. Плевра қуысының құрамын жинақтап, өлшейді, оның түсін, пішінін, фибрин, ірің, қан ұйындылары, т.б. барлығын жинақтап, өлшейді. Қабырғалық және өкпе плеврасын қарап зерттейді (түсі, ісінуі, қанталауы). Жүректің ауа эмболиясын күдік туған кезеде кеуде қуысын құрсақ қуысынан бұрын жарады. Жүрек қапшығын кесіп, кесінді шетерін оның деңгейінен жоғары етіп ұстайды да, перикард қуысына су құяды, су астымен сол жақ қарынша қабырғасын кеседі. Суда көпіршіктің болуы ауруды растайды. Кәдімгі жағдайларда перикардты сыртынан қарайды, сосын қиғаштап кесіп құрамын жинақтап, өлшеп зерттейді, жүрек қапшығының ішкі беткейі мен эпикард жағдайларын анықтайды. Кеуде сүйегі мен оның сірі жамылғысын қарайды. Кеудені қайырып, пышақпен түйрелеп, тығыздығын анықтайды. Қабырға шеміршектерінде сүйектелі бар-жоқтығы, сүйек пен шеміршек жалғасқан жерлерінде щетка тәрізді қалыңдау болуы анықталады, бұл көрініс мешел мен фиброзды остеодистрофиясына тән.

Өкпе жағдайларына көңіл қойылады: олар түсіңкі (аталектаз), яғни кеуде қуысының бөлігінде ғана жатса, не шерткен (эмфизема), яғни барлық кеуде қуысын алып жатады және қабырға іздері қалуы мүмкін. Жүрек ақаулары айқындалады.

Құрсақ қуысы ағзаларын алып шығу. Құрсақ қуысынан алдымен сепсис ауруларын жоққа шығару үшін көк бауырды алып, зерттейді. Егер көк бауыр қақпасын зерттеу кезінде қандай да бір өзгерістер анықталса, мәселен, тамырлар тромбозында, оны асқазанмен қоса шығарады. Пішінін, аумағын, түсін, тығыздығын (тығыз, жұмсақ, болбыр), тысының қатпаршаңдығын не тырысып тұрғандығын, жарашық, дақ, өсінділер бар-жоқтығын анықтайды. Толық қоңдылықпен гиперплазия кезінде көк бауырдың шеттері дөңестенеді, тысы тырысып тұрады, қансызданған және артрофияланған жерлерде шеттері үшкірленеді, тері тәрізденеді. Ағзаның қақпасын қарайды. Сосын көк бауырды үстелге қақпасын төмен беріп қояды да, шығыңқы беткейінде ұшынан негізіне дейінбірнеше параллельді кесінділер жасайды. Кесіндінің жылтыр беткейлігі ағзаның тығыздалғанын көрсетеді, ірі дәнділік – фолликулдар – гиперплазияның белгісі.

Пышақтың қырымен кесінді беткейінен қырында алады. Ол аз не көп, сипаты бойынша сұйық қанды не ботқа тәрізді болуы мүмкін. Сепсис (сібір жарасы, т.б.) кездерінде көк бауыр бірнеше рет ұлғайған әрі соншалықты жұмсарған болады, яғни кесінді кезінде паренхимасы қорланып жиналған қанмен жартылай сұйық, қара май тәрізденіп ағатын болады.

Бауырды алып шығу үшін сол қолмен оның сол жақ бөлігін ұстайды, сол жақ үшбұрышты жалғамды кеседі де, артқы қуысты, көк тамырды қарап, жарады, орақ тәрізді, дөңгелек тәжді жалғам мен бауырдың, оң жақ бүйрек пен диафрагманың (оң жақ үшбұрышты жалғам) жалғамын кесіп, ағзаны алып шығады.

Бүйректерді шығару үшін циркулярлы не екі параллельді (латериалды және медиалды) құрсақ пердесі мен құрсақтан тыс кеңістік кесінділерін жасап, оларды сәл көтеріп, омыртқа бұлшық еттерінен бөлектейді. Құрсақ қуысының өзге ағзаларын олардың анатомиялық – физиологиялық ерекшеліктеріне орай алып шығады.

Жамбас қуысын шат, мықын және шонданай сүйектерін аралағаннан соң жарады. Бұл сүйектерде жамбас сан буынының сүйекшесі ұсталынып тұрады, оны алған соң жамбас қуысына жол ашылады. Кейде шат сүйектерінің екі жалғамы бағыттарында аралау жасалады да, қозғалмалы болған жамбас бөліктерін алады.

Жамбас қуысының барлық ағзаларын бір кешенде анальды және жыныс саңылауларын айналдыра кесіп алып шығады. Аталықтарда ендерді шап сақинасы арқылы жамбас қуысына ысырады. Құрсақ қабырғасынан бөліктелінген жыныс мүшесін артқа тартып, оның маңындағы және анальды саңылау маңындағы жұмсақ тіндерді кеседі.

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *